ثبت شرکت تعاونی

انواع شرکت تعاونی از نظر ساختار و نوع عضویت 

اگر تصمیم دارید برای تأسیس یا عضویت در یک مجموعه تعاونی اقدام کنید، نخستین گام کلیدی، تعیین ساختار عضویت آن است. بر اساس قوانین تجاری و نظارتی کشور، شرکت‌های تعاونی از لحاظ شرایط پذیرش اعضا به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• شرکت تعاونی عام: عضویت در این نوع شرکت برای تمامی آحاد جامعه آزاد است و هیچ محدودیت صنفی یا قشری ندارد. با توجه به ضوابط ابلاغی، حداقل تعداد اعضا در تعاونی‌های عام ۵۰۰ نفر تعیین شده است. این مجموعه‌ها مکلف هستند بر اساس مجوزها و قالب‌های تعاونی مشخص‌شده از سوی وزارت تعاون، بخشی از سهام خود را جهت تأمین سرمایه به عموم مردم عرضه نمایند.
• شرکت تعاونی خاص: برخلاف نوع عام، عضویت در شرکت تعاونی خاص منحصراً به گروه مشخصی از افراد اختصاص دارد. این دسته‌بندی شامل اقشار و اصناف خاصی مانند کارگران، دانشجویان، کشاورزان، پزشکان، وکلای دادگستری، مهندسان یا اعضای یک صنف شغلی مشخص می‌شود. در نتیجه، سهام این شرکت‌ها صرفاً به افرادی که واجد شرایط اختصاصی تعیین‌شده در اساسنامه باشند، واگذار خواهد شد. متقاضیانی که محدودیت قشری ندارند اما خواهان فعالیت در قالب غیرتعاونی و با تعداد اعضای محدودتر هستند، معمولاً به سراغ ثبت شرکت سهامی خاص می‌روند.

انواع تعاونی از لحاظ نوع فعالیت 

ماموریت تجاری و عملیاتی یک شرکت تعاونی، ماهیت حقوقی آن را شکل می‌دهد. به طور کلی، فعالیت تخصصی این شرکت‌ها به دو دسته کلیدی تقسیم‌بندی می‌شود:

• شرکت تعاونی تولیدی: می‌شوند. قلمرو فعالیت تعاونی‌های تولیدی شامل حوزه‌هایی نظیر کشاورزی، دامداری، دامپروری، شیلات و صید ماهی، صنایع دستی، بخش‌های معدنی، عمران شهری و روستایی و موارد مشابه است. در این ساختار، اعضا مجموعاً مالکیت و اداره یک واحد تولیدی را بر عهده دارند.
• شرکت تعاونی توزیعی: هدف اصلی این تعاونی‌ها، تأمین نیازهای مصرفی، رفاهی و خدماتی اعضا با بهینه‌ترین قیمت ممکن است. تعاونی‌های توزیعی در زمینه‌هایی مانند تهیه و توزیع کالا، تأمین مسکن، ارائه خدمات درمانی، آموزشی یا رفاهی فعالیت می‌کنند.

شرایط ثبت شرکت تعاونی

تشکیل یک شرکت تعاونی مستلزم حضور حداقل ۷ نفر عضو با تابعیت ایرانی است که فاقد هرگونه حجر یا ممنوعیت قانونی باشند؛ همچنین این اعضا نباید در شرکت تعاونی مشابه دیگری عضویت داشته باشند. فرآیند تاسیس به این صورت آغاز می‌شود که ابتدا هیئت مؤسس، طرح اولیه و اساسنامه را آماده کرده و پس از جذب اعضای واجد شرایط، موافقت‌نامه لازم را از وزارت تعاون دریافت می‌کند. با صدور این مجوز، شرکت رسماً به ثبت می‌رسد. در گام‌های نهایی، اعضای هیئت مدیره و بازرسان در جلسه مجمع عمومی عادی توسط اعضا انتخاب شده و پس از ثبت، وزارت تعاون پروانه تأسیس شرکت را صادر می‌کند. 

سایر شرکت‌های تعاونی و کاربردهای آن‌ها

شرکت‌های تعاونی بر اساس نوع فعالیت، اهداف بنیان‌گذاران و نوع خدماتی که به اعضای خود ارائه می‌دهند، به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. شناخت این تنوع به کارآفرینان کمک می‌کند تا مناسب‌ترین قالب را برای کسب‌وکار گروهی خود انتخاب کنند. اصلی‌ترین انواع شرکت‌های تعاونی عبارتند از:

۱. تعاونی‌های مصرف (تأمین نیاز مصرف‌کنندگان)

این تعاونی‌ها با هدف تهیه و تأمین کالاها، مایحتاج اساسی و خدمات مورد نیاز اعضا شکل می‌گیرند. در این الگو، اعضا با تجمیع سرمایه‌های خود و خرید عمده و مستقیم، واسطه‌ها را حذف کرده و کالاها را با قیمت کمتر و کیفیت بالاتر دریافت می‌کنند؛ مانند فروشگاه‌های مصرف کارکنان یا سوپرمارکت‌های تعاونی محلی.

۲. تعاونی‌های تولید (تولید کالا و اشتغال)

هدف اصلی این مجموعه‌ها، ایجاد اشتغال برای اعضا و تولید مشترک محصولات صنعتی، معدنی یا صنایع دستی است. در تعاونی‌های تولیدی، خود اعضا مستقیماً در فرآیند تولید نقش دارند و منابع، ابزارها و سود حاصله را به صورت عادلانه میان خود تقسیم می‌کنند.

۳. تعاونی‌های کشاورزی

این تعاونی‌ها (که زیرمجموعه وسیعی از تعاونی‌های تولیدی یا تأمین نیاز هستند) به کشاورزان، باغداران و دامداران کمک می‌کنند تا در زمینه‌هایی مانند خرید بذر و کود، اشتراک‌گذاری ماشین‌آلات سنگین، فرآوری محصولات و بازاریابی فروش با یکدیگر همکاری کنند و هزینه‌های نهایی خود را کاهش دهند.

۴. تعاونی‌های خدماتی

این دسته‌بندی بر ارائه خدمات تخصصی به اعضا یا عموم جامعه تمرکز دارد. حوزه فعالیت تعاونی‌های خدماتی بسیار گسترده است و می‌تواند شامل خدمات بهداشتی و درمانی، آموزشی، رفاهی، حمل‌ونقل، گردشگری یا مشاوره‌ای باشد.

۵. تعاونی‌های اعتباری (صندوق‌های قرض‌الحسنه تعاونی)

این تعاونی‌ها نوعی ساختار مالی محلی یا سازمانی هستند که اقدام به جذب سپرده‌های کوچک اعضا کرده و در مقابل، تسهیلات و وام‌های کم‌بهره را جهت رفع نیازهای مالی به همان اعضا پرداخت می‌کنند. این مجموعه‌ها معمولاً فرآیند اداری ساده‌تر و کارمزد کمتری نسبت به بانک‌ها دارند.

۶. تعاونی‌های مسکن

یکی از رایج‌ترین انواع تعاونی‌ها در ایران است که با هدف تأمین زمین، ساخت‌وساز، یا تهیه واحدهای مسکونی ارزان‌قیمت برای اعضا تشکیل می‌شود. اعضا با واریز اقساطی مبالغ، سرمایه لازم برای پروژه‌های عمرانی را تأمین می‌کنند تا واسطه‌گری مَسکن حذف شود.

۷. تعاونی‌های تأمین نیاز تولیدکنندگان و اصناف

برخلاف تعاونی تولید، در این مدل هر یک از اعضا واحد تولیدی مستقل خود را دارند (مانند کفاشان، خیاط‌ها یا مرغداران)، اما برای خرید ارزان‌تر مواد اولیه، استفاده از آزمایشگاه‌های مشترک یا صادرات انبوه محصولاتشان، یک شرکت تعاونی تأمین نیاز تأسیس می‌کنند.

۸. تعاونی‌های چندمنظوره

در مواردی که متقاضیان مایل باشند هم‌زمان در چند حوزه (مثلاً تولید، توزیع، بازرگانی و خدمات) فعالیت کنند، اقدام به تاسیس تعاونی چندمنظوره می‌نمایند. این قالب انعطاف‌پذیری بالایی دارد و معمولاً توسط ارگان‌ها یا شرکت‌های بزرگ برای کارمندانشان ایجاد می‌شود.

۹. تعاونی‌های فرهنگی، هنری و آموزشی

این مجموعه‌ها با هدف ترویج فرهنگ، هنر، برگزاری رویدادهای اجتماعی، تولید محتوا و فعالیت‌های رسانه‌ای تشکیل می‌شوند. شایان ذکر است که ثبت شرکت چند منظوره فرهنگی از جمله الگوهای حقوقی محبوبی است که قابلیت اجرا و اداره در قالب یک شرکت تعاونی را داراست تا از مزایای حمایتی این بخش بهره‌مند شود.

۱۰. تعاونی‌های عمرانی و توسعه شهرستانی

این تعاونی‌ها که اغلب در ابعاد بزرگ و با عضویت شهروندان یک منطقه شکل می‌گیرند، هدفی فراتر از منافع شخصی اعضا دارند. تمرکز اصلی آن‌ها اجرای پروژه‌های بزرگ عمرانی، شهرسازی، گردشگری و آبادانی در سطح یک شهر یا شهرستان است.

۱۱. تعاونی‌های دانش‌بنیان و نوین

با گسترش اقتصاد دیجیتال، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و نخبگان می‌توانند با تجمیع تخصص‌های خود، تعاونی‌های دانش‌بنیان را ثبت کنند. این شرکت‌ها در حوزه تجاری‌سازی اختراعات، توسعه نرم‌افزار، فناوری اطلاعات و تکنولوژی‌های پیشرفته فعالیت می‌کنند.

مزایای ثبت شرکت تعاونی

• معافیت‌های مالیاتی ویژه: شرکت‌های تعاونی طبق قانون از ۲۵٪ معافیت مالیات بر درآمد برخوردار هستند که این یک امتیاز بزرگ نسبت به شرکت‌های سهامی یا با مسئولیت محدود است.
• دریافت تسهیلات و وام‌های کم‌بهره: وزارت تعاون و بانک توسعه تعاون، تسهیلات بانکی با نرخ سود پایین‌تر و شرایط بازپرداخت آسان‌تر را اختصاصاً به این شرکت‌ها ارائه می‌دهند.
• رای‌گیری عادلانه (هر نفر یک رای): برخلاف شرکت‌های سهامی که قدرت رای بر اساس میزان سرمایه است، در تعاونی‌ها هر عضو بدون توجه به تعداد سهامش، فقط و فقط یک رای دارد. این موضوع از انحصار قدرت جلوگیری می‌کند.
• مسئولیت محدود اعضا: در صورت بروز بدهی یا ورشکستگی، مسئولیت مالی هر عضو تنها به اندازه ارزش اسمی سهامی است که خریداری کرده و اموال شخصی اعضا در امان است.
• حمایت‌های دولتی در تامین مواد اولیه: تعاونی‌ها (به‌ویژه تعاونی‌های تامین نیاز و مصرف) در اولویت دریافت اقلام دولتی، مواد اولیه سهمیه‌ای و بستر‌های توزیع کالا قرار دارند.

معایب و چالش‌های ثبت شرکت تعاونی

• فرآیند ثبت طولانی و پیچیده: مراحل اداری ثبت تعاونی به دلیل نیاز به اخذ مجوزها و موافقت‌نامه‌های اولیه از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بسیار طولانی‌تر و سخت‌تر از ثبت یک شرکت عادی (مثل سهامی خاص) است.
• نظارت و مداخله مداوم دولت: وزارت تعاون به طور مستمر بر عملکرد، صورت‌های مالی، برگزاری مجمع‌ها و اساسنامه شرکت نظارت دارد و آزادی عمل ساختارهای خصوصی را ندارد.
• محدودیت در جذب سرمایه‌گذاران بزرگ: به دلیل قانون «یک رای برای هر نفر»، سرمایه‌گذاران کلان تمایلی به ورود به شرکت‌های تعاونی ندارند؛ چون می‌دانند با آوردن سرمایه بیشتر، قدرت تصمیم‌گیری بیشتری به دست نمی‌آورند.
• حداقل تعداد اعضا (۷ نفر): پیدا کردن حداقل ۷ نفر هم‌فکر و واجد شرایط قانونی برای شروع کار، نسبت به شرکت‌های با مسئولیت محدود (که با ۲ نفر ثبت می‌شوند) چالش‌برانگیزتر است.
• پتانسیل بالای اختلافات داخلی: تجمع افراد زیاد با حق رای برابر و دیدگاه‌های متفاوت، گاهی اوقات منجر به قفل شدن فرآیند تصمیم‌گیری و بروز اختلافات شدید مدیریتی می‌شود.

ارکان تشکیل دهنده شرکت تعاونی

شرکت‌های تعاونی دارای سه رکن هستند که شامل موارد زیر می‌شود.

• مجمع عمومی
•  هیات مدیره 
•  بازرس

مجمع عمومی شرکت تعاونی

• به اجتماع نمایندگان مجمع عمومی می‌گویند که به دو صورت عادی و فوق العاده هستند. مجمع عادی و مجمع فوق العاده دارای وظایف متفاوتی هستند که در پایین به آن ها پرداخته‌ایم:

وظایف مجمع عادی

• انتخاب هیأت مدیره و بازرس یا بازرسان
• بررسی سود و زیان
• بررسی گزارش‌های مالی و تصویب بودجه سالیانه
•  تعیین سیاست‌ها‌ی شرکت 

وظایف مجمع فوق العاده

• تصویب تصمیم در رابطه با افزایش یا کاهش سرمایه
• تصمیم برای انحلال شرکت

هیات مدیره شرکت تعاونی

• مسئولیت هیات مدیره شرکت تعاونی اداره امور تعاونی است. هیات مدیره می‌تواند حداقل 3 نفر و حداکثر 7 نفر عضو داشته باشد که این افراد از میان شرکا انتخاب می‌شوند. 

وظایف هیات مدیره شرکت تعاونی

• اجرای مفاد اساسنامه
• اجرای تصمیمات مجمع عمومی
• ارائه و تهیه گزارش های مالی برای مجمع عمومی
• نظارت بر امور جاری و فعالیت های تعاونی و دعوت از مجامع عمومی
• عزل و نصب و قبول استعفای مدیر عامل 

بازرس شرکت تعاونی

بازرس رکنی است که توسط مجمع عمومی شرکت تعاونی انتخاب می‌شود. از وظایف بازرس یا بازرسان در شرکت تعاونی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اطمینان حاصل کردن از روند صحیح تهیه گزارش مالی و تهیه و تنظیم صورت‌های مالی شرکت
• مسئولیت نظارت برای عملکرد هیات مدیره
•  اجرای تصمیمات مجمع و اساسنامه 
• رسیدگی به شکایات اعضا در رابطه به نحوه مدیریت

مدت زمان ثبت شرکت تعاونی چقدر است؟

ما در آوا حساب به کمک تیم مجرب خود تمام تلاشمان را می‌کنیم که بهترین خدمات را در اختیار شما بگذاریم و با بیشترین سرعت شما را به اهداف‌تان برسانیم. برای مدت زمانی که طول می‌کشد تا شرکت تعاونی شما ثبت شود باید بگوییم چیزی حدود 5 الی 10 روز کاریست که اصولا اگر مشکلی پیش نیاید، پس از گذشت این بازه فرایند ثبتی شرکت تعاونی شما به اتمام می‌رشد. برای ثبت شرکت تعاونی خود آوا حساب را انتخاب کنید تا از پروسه انجام شدن ثبت شرکت تعاونی خود مطمئن باشید.

قوانین شرکت تعاونی

تمام شرکت‌ها دارای قوانین خاصی هستند. از قوانین شرکت‌های تعاونی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• حداقل یک سوم سرمایه شرکت تعاونی باید نقدا پرداخت شود.
• دو سوم سرمایه شرکت تعاونی باید توسط هیات موسس خریداری شود.
• هزینه سهام شرکت تعاونی باید نقدی پرداخت شود و غیر قابل تقسیم است.
• در شرکت‌های تعاونی هر نفر فقط یک رای دارد.