آیا کسبوکار شما در کدام مرحله از فراخوان ارزش افزوده قرار دارد؟
یکی از مهمترین دغدغههای فعالان اقتصادی، تشخیص زمان مشمولیت در نظام مالیات بر ارزش افزوده است. سازمان امور مالیاتی کشور از سال ۱۳۸۷ تاکنون، طی ۱۰ مرحله فراخوان، فعالان اقتصادی را بهتدریج وارد این نظام مالیاتی کرده است. در این مقاله، بهصورت کامل و گامبهگام، تمامی مراحل دهگانه فراخوان ارزش افزوده، مشمولین هر مرحله، تکالیف قانونی و نحوه ثبتنام در سامانه مودیان را بررسی میکنیم.
چالش اصلی: تشخیص مرحله مشمولیت ارزش افزوده
سوال بسیاری از فعالان اقتصادی این است که «کسبوکار من در کدام مرحله از فراخوان ارزش افزوده قرار میگیرد؟» و «تاریخ اجرای قانون برای من چه زمانی است؟». بر اساس ماده ۱۳ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰/۰۳/۰۲، از آنجایی که تا زمان راهاندازی کامل سامانه مودیان، ترتیبات ثبتنام حسب مقررات قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۳۸۷ میباشد، لذا بنا به اختیارات حاصل از مقررات ماده ۱۸ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۳۸۷/۰۲/۱۷، سازمان امور مالیاتی کشور با اعلام فراخوانهای متعدد، مشمولین را تعیین کرده است .
مراحل دهگانه فراخوان ارزش افزوده
جدول خلاصه مراحل فراخوان ارزش افزوده
مرحله تاریخ اجرا مشمولین اصلی
اول 1387.07.01 واردکنندگان، صادرکنندگان، فروش بالای ۳ میلیارد ریال
دوم 1388.07.01 واحدهای تولیدی، معادن، خدمات حسابرسی، هتلهای ۳ ستاره به بالا
سوم 1389.01.01 اشخاص با فروش ۳ میلیارد ریال در ۱۳۸۷ یا ۱۳۸۸
چهارم 1389.07.01 طلافروشان، رستورانها، تعمیرگاهها، دفاتر اسناد رسمی
پنجم 1390.07.01 اشخاص حقوقی با فروش ۱ میلیارد ریال در ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹
ششم 1394.01.01 چلوکبابیها، سالنهای غذاخوری، اغذیهفروشیهای زنجیرهای
هفتم 1395.07.01 کلیه اشخاص حقوقی فعال (به جز معافهای ماده ۱۲)
هشتم 1399.01.01 جایگاهداران سوخت
نهم 1402.04.01 آشپزخانهها، کترینگها و کافیشاپها
دهم 1402.10.01 مشاغل خاص شامل حیوانات اهلی، آلات موسیقی، لوازم آرایشی و غیره
شرح کامل مراحل فراخوان
فراخوان مرحله اول (۱۳۸۷/۰۷/۰۱)
اولین مرحله از فراخوان ارزش افزوده در مهرماه ۱۳۸۷ اجرایی شد و مشمولین آن عبارت بودند از :
• کلیه واردکنندگان
• کلیه صادرکنندگان
• فعالان اقتصادی با فروش سال ۱۳۸۶ به مبلغ ۳ میلیارد ریال یا بیشتر
• فعالان اقتصادی با فروش ۵ ماهه اول ۱۳۸۷ به مبلغ ۱٫۲۵ میلیارد ریال یا بیشتر
فراخوان مرحله دوم (۱۳۸۸/۰۷/۰۱)
در این مرحله، مشاغل زیر با هر میزان فروش مشمول شدند :
• کارخانهها و واحدهای تولیدی دارای جواز تأسیس یا پروانه بهرهبرداری
• بهرهبرداران معادن
• ارائهدهندگان خدمات حسابرسی، حسابداری و دفترداری
• حسابداران رسمی و مؤسسات حسابرسی
• ارائهدهندگان خدمات مدیریتی و مشاورهای
• ارائهدهندگان خدمات انفورماتیک و رایانهای
• هتلهای سه ستاره و بالاتر
• بنکداران، عمدهفروشها، فروشگاههای بزرگ و واسطههای مالی
• نمایندگان مؤسسات تجاری و صنعتی
• مؤسسات حملونقل باربری
• مؤسسات مهندسی و مهندسی مشاور
• مؤسسات تبلیغاتی و بازاریابی
فراخوان مرحله سوم (۱۳۸۹/۰۱/۰۱)
کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که در مراحل اول و دوم مشمول نشدهاند، در صورتی که در سال ۱۳۸۷ یا ۱۳۸۸ مجموع فروش کالا و خدمات (معاف و غیرمعاف) آنها ۳ میلیارد ریال و بالاتر باشد، مشمول این مرحله شدند .
فراخوان مرحله چهارم (۱۳۸۹/۰۷/۰۱)
در این مرحله، مشاغل زیر با هر میزان فروش مشمول شدند :
• صاحبان کارگاههای صنعتی با برق سه فاز ۵۰ آمپر
• فروشندگان طلا و جواهر
• فروشندگان آهنآلات
• صاحبان تالارهای پذیرایی و رستورانها
• صاحبان متل و هتلهای یک و دو ستاره
• صاحبان نمایشگاهها و فروشگاههای خودرو و بنگاههای معاملات املاک
• صاحبان تعمیرگاههای مجاز خودرو
• چاپخانهداران
• صاحبان دفاتر اسناد رسمی
• صاحبان دفاتر خدمات مسافرتی و جهانگردی
• صاحبان سینماها و مکانهای تفریحی و ورزشی
فراخوان مرحله پنجم (۱۳۹۰/۰۷/۰۱)
تمامی اشخاص حقوقی که در مراحل قبلی مشمول نشدهاند و مجموع فروش آنها در یکی از سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹ به ۱ میلیارد ریال یا بیشتر رسیده باشد، مشمول این مرحله شدند .
فراخوان مرحله ششم (۱۳۹۴/۰۱/۰۱)
در این مرحله، اشخاص حقیقی و حقوقی شاغل به فعالیتهای زیر با هر میزان فروش مشمول شدند :
• چلوکبابیها
• سالنهای غذاخوری
• سفرهخانههای سنتی
• اغذیهفروشیهای زنجیرهای با مالکیت واحد
فراخوان مرحله هفتم (۱۳۹۵/۰۷/۰۱)
کلیه اشخاص حقوقی فعال با هر حجم از فروش که تاکنون مشمول نشدهاند (به استثنای اشخاص حقوقی با فعالیتهای صرفاً معاف موضوع ماده ۱۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده) مشمول این مرحله شدند .
فراخوان مرحله هشتم (۱۳۹۹/۰۱/۰۱)
بر اساس مفاد بند (پ) بند (۳) ماده (۲) آییننامه اجرایی بند (الف) تبصره (۱۴) قانون بودجه سال ۱۳۹۹، کلیه جایگاهداران سوخت (فرآوردههای نفت و گاز) با هر حجم از فروش مشمول این مرحله شدند .
فراخوان مرحله نهم (۱۴۰۲/۰۴/۰۱)
کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که در مراحل قبلی مشمول نشدهاند، در صورت اشتغال به فعالیتهای زیر با هر میزان فروش مشمول شدند :
• تهیه و ارائه انواع غذا به صورت بیرونبر (آشپزخانهها و کترینگها)
• کافیشاپها
فراخوان مرحله دهم (۱۴۰۲/۱۰/۰۱) – آخرین فراخوان
بر اساس اصلاحیه مورخ ۲۰ خرداد ۱۴۰۳، مشمولین مرحله دهم ارزش افزوده با هر میزان فروش یا درآمد عبارتند از :
۱. فروشندگان حیوانات اهلی (به جز فروشندگان دام) و کلیه مراکز درمانی دامپزشکی
۲. فروشندگان غذا، لوازم و تجهیزات مرتبط با حیوانات اهلی (پتشاپها)
۳. فروشندگان ادوات و آلات موسیقی از هر نوع
۴. فروشندگان لوازم آرایشی، تجهیزات آرایشگاهی، عطر و ادکلن
۵. ارائهدهندگان خدمات اخذ پذیرش تحصیلی و مشاوره تحصیلی خارجی
۶. ارائهدهندگان خدمات ماساژ از هر نوع
۷. ارائهدهندگان خدمات طرح و نقشه بهرهبرداری از معادن و مشاوره فنی
۸. صاحبان آتلیههای عکس و فیلم
۹. ارائهکنندگان خدمات برگزاری سمینار، همایش، کنفرانس و جشنواره
۱۰. فروشندگان انواع عینک آفتابی و لنزهای تماسی
۱۱. فروشندگان انواع ضایعات فلزی
۱۲. فروشندگان قهوه فرآوریشده، کاکائو، نسکافه، پودر و خمیر حاصل از آنها
۱۳. فروشندگان انواع لوازم و تجهیزات حفاظتی (مانند دزدگیر)
نکته مهم: در اصلاحیه فراخوان مرحله دهم، عبارت «حیوانات خانگی» به «حیوانات اهلی» تغییر یافته و فروشندگان دام از شمول قانون خارج شدهاند. همچنین «قهوه» به «قهوه فرآوریشده» اصلاح شده است .
تذکرات مهم برای مشمولین
تذکر ۱: فعالان اقتصادی که واجد شرایط مراحل اول تا نهم بودهاند، حتی در صورت انطباق با شرایط مرحله دهم، جزء مودیان مراحل قبلی محسوب شده و از تاریخ شمول فراخوان مربوط (که ممکن است به سالهای قبل بازگردد) مکلف به اجرای مقررات هستند .
تذکر ۲: فعالان اقتصادی فراخوانشده قبلی که به موجب قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۳۸۷ به عرضه کالا و خدمات معاف اشتغال داشتهاند، در صورتی که وفق مفاد قانون جدید (مصوب ۱۴۰۰) مشمول مالیات شوند، از تاریخ ۱۴۰۰/۱۰/۱۰ به عنوان مودی مکلف به اجرای قانون میباشند .
تکالیف مشمولین ارزش افزوده
پس از شناسایی به عنوان مشمول، تکالیف زیر بر عهده شماست :
ردیف تکلیف قانونی مهلت انجام
1 ثبتنام در سامانه مودیان قبل از شروع فعالیت
2 صدور صورتحساب الکترونیکی هنگام هر معامله
3 درج و دریافت مالیات و عوارض از خریدار هنگام صدور صورتحساب
4 تکمیل و ارسال اظهارنامه مالیاتی تا پایان ماه پس از هر فصل
5 پرداخت مالیات و عوارض تعیینشده تا پایان ماه پس از هر فصل
6 ثبت و نگهداری اسناد و مدارک به مدت ۱۰ سال
جریمههای عدم انجام تکالیف
بر اساس ماده ۳۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده و ماده ۲۲ قانون پایانههای فروشگاهی :
• عدم صدور صورتحساب الکترونیکی: ۱۰٪ مجموع مبلغ فروش بدون صورتحساب
• عدم عضویت در سامانه مودیان: ۱۰٪ مجموع مبلغ فروش یا ۲۰ میلیون ریال
• عدم ثبت معاملات در سامانه: ۱۰٪ ارزش معاملات ثبتنشده
• تأخیر در پرداخت مالیات: ۲٪ در ماه نسبت به مالیات پرداختنشده
سوالات متداول تخصصی
۱. چگونه تشخیص دهم کسبوکار من در کدام مرحله فراخوان قرار دارد؟
با بررسی جدول مراحل دهگانه و تطبیق فعالیت اقتصادی خود با مشاغل اعلامشده در هر مرحله، میتوانید مرحله مشمولیت خود را تشخیص دهید. همچنین میتوانید با مراجعه به سامانه عملیات الکترونیک مالیاتی به نشانی tax.gov.ir از وضعیت ثبتنام خود مطلع شوید .
۲. آیا فروشندگان دام مشمول مرحله دهم ارزش افزوده هستند؟
خیر. بر اساس اصلاحیه فراخوان مرحله دهم مورخ ۲۰ خرداد ۱۴۰۳، فروشندگان دام از شمول این فراخوان مستثنی شدهاند. این اصلاحیه با استناد به تبصره جزء ۲ بند (الف) ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده انجام شده است و صرفاً فروشندگان حیوانات اهلی (سگ، گربه، پرندگان زینتی و حیوانات خانگی) مشمول میباشند .
۳. اگر در فراخوانهای قبلی مشمول شدهام اما در لیست مرحله دهم نیز هستم، کدام تاریخ ملاک است؟
طبق تذکر سازمان امور مالیاتی، فعالان اقتصادی که واجد شرایط مراحل اول تا نهم بودهاند، حتی در صورت انطباق با شرایط مرحله دهم، جزء مودیان مراحل قبلی محسوب شده و از تاریخ شمول فراخوان مربوط (که میتواند به سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۲ بازگردد) مکلف به اجرای مقررات هستند .
۴. مهلت ارسال اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده برای مشمولین چه زمانی است؟
بر اساس ماده ۴ قانون مالیات بر ارزش افزوده، مؤدی مکلف است حداکثر تا پایان ماه پس از انقضای هر دوره مالیاتی (فصل)، اظهارنامه خود را تسلیم کند. به عنوان مثال، برای دوره بهار (فروردین تا خرداد)، مهلت تا ۳۱ تیرماه است .
۵. اگر در سامانه مودیان ثبتنام نکنم، چه جریمهای برای من اعمال میشود؟
بر اساس بند «ب» ماده ۲۲ قانون پایانههای فروشگاهی، عدم عضویت در سامانه مودیان، معادل ۱۰٪ مجموع مبلغ فروش انجامشده یا بیست میلیون ریال (هر کدام بیشتر باشد) جریمه دارد. همچنین مشمول محرومیت از اعمال معافیتهای مالیاتی، نرخ صفر و مشوقهای موضوع قانون مالیاتهای مستقیم در همان سال مالی خواهید شد .
دعوت به اقدام تخصصی
اگر کسبوکار شما در یکی از مراحل دهگانه فراخوان ارزش افزوده قرار دارد، برای جلوگیری از جریمههای سنگین و مشکلات مالیاتی، هرچه سریعتر اقدام به ثبتنام در سامانه مودیان و انجام تکالیف قانونی خود کنید. برای ثبتنام و دریافت مشاوره تخصصی در زمینه مراحل دهگانه ارزش افزوده و تکالیف مشمولین ارزش افزوده، میتوانید از خدمات مشاوران مالیاتی معتبر استفاده کنید.
برای دریافت مشاوره تخصصی و راهنمایی گامبهگام در فرآیند ثبتنام و اجرای تکالیف مالیاتی، با کارشناسان ما تماس بگیرید.
بروزرسانی شده در تاریخ 2026/08/14 ساعت 19:03