سیاستگذاران تجارت خارجی ایران با هدف مقابله با چالشهایی مانند کارتهای اجارهای، فرار مالیاتی و عدم بازگشت ارز، فرآیند رتبهبندی کارت بازرگانی برای صادرات را به منظور سنجش دقیق اعتبار و عملکرد بازرگانان به کار گرفتهاند.
این رویکرد اکنون از یک توصیه کارشناسی به الزامی قانونی پس از اخذ کارت بازرگانی تبدیل شده است؛ به طوری که تمام فرآیندهای سامانه جامع تجارت، از جمله ثبت سفارش و سقف مجاز صادرات، به این رتبهبندی مشروط شدهاند و از سوی دیگر بر اساس بخشنامههای جدید، صادرات با کارتهای فاقد رتبهبندی عملاً امکانپذیر نیست.
رتبه بندی کارت بازرگانی چیست؟
رتبهبندی کارتهای بازرگانی یک نظام اعتبارسنجی رسمی است که با ارزیابی رفتارهای تجاری نظیر پایبندی گمرکی، پرداخت تعهدات مالی و ثبات کسبوکار، به هر کارت رتبهای مشخص اختصاص میدهد. این سازوکار علاوه بر ایجاد تمایز ساختاری میان صادرکنندگان حرفهای و فعالان پرریسک، بستری شفاف برای تخصیص مشوقهای دولتی فراهم میکند.
در سالهای اخیر، ثبت سفارش، فعالیت صادراتی و حتی فرآیند تمدید کارت بازرگانی در سامانه جامع تجارت منوط به احراز این رتبه اعتباری شده است؛ بهطوریکه طبق ابلاغ جدید سازمان توسعه تجارت، از نهم آذر ۱۴۰۴، کارتهای بازرگانی فاقد رتبهبندی عملاً اجازه صادرات کالا را نخواهند داشت.
شاخصهای رتبه بندی کارت بازرگانی برای صادرات
بر اساس ابلاغ رسمی شرکت رتبهبندی اعتباری پایا به عنوان یکی از شرکتهای رتبهبندی کارت بازرگانی، سنجش اعتبار و عملکرد صادرکنندگان در سامانه رتبهبندی کارت بازرگانی (مستقر در سامانه جامع تجارت)، بر چهار گروه شاخص کلیدی استوار است که ساختار اصلی رتبهبندی اعتباری کارت بازرگانی برای صادرات را تشکیل میدهند:
شاخصهای مسئولیتپذیری
این معیار، میزان پایبندی دارنده کارت به الزامات قانونی را میسنجد. فاکتورهایی مانند رفع به موقع تعهدات ارزی، تسویه دیون و امتناع از رفتارهای مخرب نظیر صادرات صوری، مستقیماً بر بهبود رتبه کارت بازرگانی اثرگذار است.
شاخصهای مالی
این بخش با تمرکز بر توان و ثبات اقتصادی بنگاه، فاکتورهای عینی مانند گردش حساب، سوابق و نحوه بازپرداخت تسهیلات بانکی و نسبتهای مالی را ارزیابی میکند تا رتبهبندی بازرگانان کاملاً متکی بر واقعیات مالی باشد.
شاخصهای کسبوکار کمی
ارزیابی در این لایه بر پایه دادههای عددی و قابل اندازهگیری صورت میگیرد؛ مواردی چون حجم صادرات، تعداد کارکنان بیمهشده، سابقه فعالیت و تعداد معاملات، تصویری ملموس از ابعاد عملکردی بنگاه ارائه میدهند.
شاخصهای کسبوکار کیفی
این شاخص تضمین میکند که رتبهبندی، صرفاً تابع حجم فعالیت نباشد. در این بخش، کیفیت مدیریت، ساختار حاکمیت شرکتی، شفافیت اطلاعاتی و استقرار سیستمهای حسابرسی پایش میشوند تا استاندارد اداره کسبوکار نیز در رتبه نهایی منعکس شود.
رشته فعالیتها در سامانه یکپارچه اعتبارسنجی و رتبهبندی اعتباری
| فصل کتاب تعرفه | عنوان رشته فعالیت | کد متناظر |
| ۱ تا ۲۴ | خوراکیها، آشامیدنیها، حیوانات، گیاهان و محصولات وابسته | ۹۹۹۹۰۱ |
| ۲۵ تا ۲۷ و ۶۸ تا ۷۱ | مواد و سوختهای معدنی، فلزات گرانبها، سنگهای قیمتی و محصولات وابسته | ۹۹۹۹۰۲ |
| ۲۸ تا ۴۰ | مواد شیمیایی، محصولات دارویی، کودها، مواد منفجره، پلاستیک، کائوچو و محصولات وابسته | ۹۹۹۹۰۳ |
| ۴۴ تا ۴۹ | چوب، کاغذ، مقوا، مطبوعات، مواد سلولزی و محصولات وابسته | ۹۹۹۹۰۴ |
| ۵۰ تا ۶۳ | الیاف، منسوجات، فرش، لباس و محصولات وابسته | ۹۹۹۹۰۵ |
| ۸۴ و ۸۶ تا ۸۹ | ماشینآلات و تجهیزات مکانیکی، وسایل نقلیه زمینی، هوایی، دریایی و قطعات آنها | ۹۹۹۹۰۶ |
| ۸۴ تا ۸۵ | ماشینآلات و تجهیزات مکانیکی، دستگاههای الکتریکی و الکترونیکی و قطعات آنها | ۹۹۹۹۰۷ |
| ۷۲ تا ۸۳ | فلزات معمولی و ابزارآلات و محصولات وابسته | ۹۹۹۹۰۸ |
| ۹۰ تا ۹۲ | تجهیزات نوری، عکاسی، فیلمبرداری، ابزار دقیق، پزشکی، ساعتسازی، آلات موسیقی و قطعات آنها | ۹۹۹۹۰۹ |
| ۴۱ تا ۴۳ و ۶۴ تا ۶۷ | پوست، چرم، پر، مو، کیف، کفش، کلاه، چتر و محصولات وابسته | ۹۹۹۹۱۰ |
| ۹۳ | اسلحه، مهمات و قطعات آنها | ۹۹۹۹۱۱ |
| ۹۷ تا ۹۸ | اشیای هنری، عتیقهجات، خودروهای تاریخی و قطعات منفصله ماشینآلات و خودرو | ۹۹۹۹۱۲ |
| ۹۴ تا ۹۶ | مبل، تختخواب، چراغ، تابلو، اسباببازی، لوازم ورزشی، قطعات آنها و دیگر محصولات متفرقه | ۹۹۹۹۱۳ |
شرایط رتبه بندی کارت بازرگانی
برای ورود به نظام رتبهبندی کارتهای بازرگانی برای صادرات، فعال اقتصادی باید ابتدا اقدام به اخذ یا تمدید کارت بازرگانی از طریق سامانه اگزیم (اتاق بازرگانی) و سامانه جامع تجارت کند؛ به عنوان مثال فرآیند اخذ کارت بازرگانی در مشهد یا هر شهر دیگری نیز دقیقاً از همین مسیر آغاز میشود. پس از این مرحله، اطلاعات متقاضی به صورت خودکار و سیستمی از پایگاههای داده حاکمیتی به سامانه رتبهبندی کارت بازرگانی منتقل میشود.
امروز مهمترین شرایط و نحوه رتبهبندی کارت بازرگانی بر اساس آخرین ضوابط اجرایی به شرح زیر است:
- وضعیت رفع تعهد ارزی و میزان بازگشت ارز حاصل از صادرات سنوات گذشته به چرخه اقتصادی کشور.
- نداشتن بدهی مالیاتی قطعی (ماده ۱۸۶ قانون مالیاتهای مستقیم) و تسویه یا تعیین تکلیف دیون گمرکی و بانکی.
- عدم وجود پروندههای باز یا محکومیت در حوزه قاچاق کالا و ارز، تخلفات رفع تعهد، و رفتارهای سوداگرانه (مانند واگذاری کارت به غیر).
- انطباق دقیق اطلاعات ثبتی، داشتن کد کارگاهی فعال و ثبت سوابق بیمه کارکنان متناسب با حجم فعالیت.
- بارگذاری اطلاعات مالی و حسابرسیشده قابل اتکا در سامانههای مرجع جهت سنجش توان ارزیابی بنگاه.
در نهایت، سامانه هوشمند بر اساس تقاطع این دادهها و چهار گروه شاخص اعتباری، رتبه نهایی را صادر میکند. این سازوکار سیستمی، سقف مجاز و نوع فعالیت صادرکننده را در سامانه جامع تجارت تعیین خواهد کرد.
بروزرسانی شده در تاریخ 1405/04/02 ساعت 14:56